Tıbbi ve Aromatik Bitkilerde Genel İlkeler
Tıbbi aromatik bitkiler (lavanta, adaçayı, kekik, biberiye, nane vb.) kuru iklim sevenler ile nemli iklim sevenler olarak iki gruba ayrılır. Genel kural: uçucu yağ üreten Akdeniz türleri tam güneş ve düşük su, nane gibi yumuşak yapraklılar nemli ve yarı gölge ister.
Toprak ve Konum
- Kuru iklim grubu (lavanta, adaçayı, biberiye, kekik): Kireçli–kumlu, drenajı çok iyi, hafif fakir toprak. Su tutan ağır toprakta kök çürür.
- Nemli iklim grubu (nane, melisa, oğulotu): Humuslu, nemli ama göllenmeyen toprak. Yarı gölge konum.
- pH 6,5–7,5 çoğu tür için uygundur.
Dikim ve Çoğaltma
Çoğu tür çelik, bölme ve tohum ile çoğalır. Lavanta + biberiye en iyi çelikten; kekik + nane bölme ile çoğaltılır. Dikim mesafesi tür özel: lavantada 40×60 cm, biberiyede 60×80 cm, nanede 30×40 cm. Bahçe + saksı kültürü her iki gruba da uygundur.
Hasat ve Kurutma
- Yaprak ürünü türlerde hasat çiçeklenme öncesi sabah erken (esans yağı tepe) yapılır.
- Çiçek ürünü türlerde (lavanta) çiçeklerin %50'si açtığında hasat → en yüksek aroma.
- Kurutma: gölge + havadar yer, 25–35 °C, 5–10 gün. Doğrudan güneş aromayı kaybettirir.
- Kuru ürünler hava almayan koyu cam kavanozda 1 yıl saklanır.
Bakım
Akdeniz türleri kuraklığa dayanıklıdır; aşırı sulama düşmandır. Yıllık 2 hafif gübreleme (organik) yeterlidir. Çiçek sonrası %30 budama bitkinin yenilenmesi için zorunludur — yapılmazsa odunlaşır, 4–5 yılda verim düşer.