Mandalin (Citrus reticulata) Hakkında

Mandalin, kabuğu kolay soyulan, çekirdeksiz veya az çekirdekli, çocuk pazarının favorisi narenciye türüdür. Türkiye narenciye ihracatında en büyük kalemdir.

Çeşitler

• Satsuma: Owari, Okitsu, Miyagawa — erkenci, çekirdeksiz, soğuk dayanıklı.
• Klemantin: Nules, Marisol, Oroval — orta, tatlı, az çekirdekli.
• Murcott (W. Murcott): Geç sezon, çok tatlı.
• Robinson, Fremont: Erkenci, çok tatlı.
• Tangor (mandarin × portakal): Ortanique.

İklim ve Toprak

• Don eşiği: Satsuma −7 °C, diğer mandalin grupları −4 °C.
• Toprak: pH 6,0–7,5, drenajlı.
• Soğuk dayanımı en iyi narenciye türüdür → iç bölgelere de uyar.

Dikim ve Bakım

1. Mesafe: 3,5×4,5 m (dekara 60 ağaç).
2. Anaç: Üç yapraklı (Poncirus) — soğuk + bodur etki.
3. Sulama: Damla sulama; yaz haftada 2 kez 40–60 lt.
4. Gübreleme: 3 dönemli azot + potasyum + demir.
5. Meyve seyreltme: Yoğun yıllarda meyve dökümü için manuel seyreltme.

Hastalık ve Zararlılar

Diğer narenciyelerle aynı zararlılar — Akdeniz meyve sineği için tuzak şart. Karaleke (kahverengi nokta) Klemantin çeşitlerinde görülür.

Hasat

Çeşide göre Ekim–Mart hasat. Satsuma erken (Ekim), Murcott geç (Şubat–Mart). Makasla sap ile toplanır. 3.–4. yıl meyve, olgun ağaçtan 80–200 kg ürün.

Mandalinde Başlıca Hastalıklar

1. Kahverengi Çürüklük (Penicillium digitatum, P. italicum)

Mandalin pazarda en zarar verici depo hastalığı; meyve yüzeyinde yumuşak yeşilimsi/mavimsi küfler.

• Önleme: Hasat sırasında meyveyi zedelememek; soğuk zincir hızlı kurma.
• Hasat sonrası: İmazalil, fludioksonil banyolama.

2. Karaleke (Diaporthe citri)

Yaprak ve meyvede yuvarlak siyah lekeler.

• Mücadele: Bakır oksiklorit + mancozeb (özellikle Klemantin çeşitlerinde).

3. Tristeza Virüsü

• Sertifikalı fidan + dirençli anaç (üç yapraklı).

4. Phytophthora

• Drenaj + sırt dikim; tedavide fosetil-Al.

Başlıca Zararlılar

1. Akdeniz Meyve Sineği

Mandalin sezonu sineği baskısının zirve dönemidir.

• Sarı tuzak + spinosad lokal yem; meyve dolum ve renk dönüş dönemi sıkı izleme.

2. Yaprak Galeri Güvesi

• Sürgün dönemi abamectin/spinosad.

3. Kabuklu Bit (Kırmızı Kabuklu, Virgül, Yaygın türler)

• Yaz yağlama; doğal düşman Aphytis arıları çok etkili.

4. Yaprakbiti — Tristeza Vektörü

Mandalinde yaprakbiti kontrolü Tristeza yayılımını da kontrol eder.

• Mücadele: Yaz yağlama, asetamiprid; yaprak alt yüzü kontrolü.

IPM Programı

1. Yaprak dökümü: Bakırlı ilaç (karaleke + dal hastalıkları).
2. Sürgün dönemi: Yaprak galeri güvesi koruyucu.
3. Renk dönüşü: Akdeniz sineği yoğun mücadele (tuzak + lokal yem).
4. Hasat: Zedelemeden toplama; soğuk zincir.
5. Hasat sonrası: Penicillium banyolama.

Narenciyede Genel İlkeler

Narenciye türleri yarı tropikal bitkilerdir — kış soğuğuna ve dona çok hassastır. Türkiye'de en uygun bölgeler Akdeniz ve Ege kıyı şerididir. İç bölgelerde saksı kültürü ve kış koruması ile yetiştirilebilir.

İklim İstekleri

• Don eşiği: Limon −2 °C, portakal/mandalin −4 °C, kumkuat −7 °C'ye kadar kısa süreli dayanır. Uzun donlarda fidan kaybı yaşanır.
• Sıcaklık: Optimum vegetasyon 22–28 °C; 35 °C üstünde meyve dökümü olur.
• Nem: Yüksek bağıl nem (>%60) seviyesi çiçek tutumunu artırır.

Toprak ve Sulama

Hafif asidik–nötr (pH 6,0–7,0), drenajı iyi, organik maddece zengin tınlı topraklar idealdir. Tuzlu ve ağır killi topraklarda kök çürüklüğü görülür.

• Damla sulama tercih edilmelidir; gövde dibinde su göllenmemelidir.
• Yaz aylarında haftada 2 kez, ağaç başına 40–60 lt.
• Kış sulaması meyve drenajını sağlar ama soğuk artırma riski vardır → sabaha karşı yapılmaz.

Gübreleme

Narenciye sürekli yapraklı olduğu için 3 dönemde bölünmüş azot ister: Şubat, Mayıs ve Ağustos. Yaz başında potasyum sülfat meyve kalitesini ciddi artırır. Yapraklarda sararma + damarlar yeşil görünüyorsa demir noksanlığı vardır → demir sülfat veya şelatlı demir.

Don Koruması

• Sonbaharda gübrelemeyi keserek odunlaşmayı destekleyin.
• Kış öncesi gövde 80 cm'e kadar beyaz badana → güneş yanığı + don çatlağı önlenir.
• Kuvvetli don beklendiğinde sulama (toprak ısı tutar) + gece dumanlama veya kış örtüsü.

Saksı Kültürü

İç bölgelerde narenciye 40–60 lt drenajlı saksıda rahatça yetiştirilebilir. Kışın 5–10 °C arası, az sulanan, aydınlık iç mekânda korunur. Yazın bahçeye/balkona çıkarılır. Saksı toprağı: 1 torba hazır torf + 1 ölçü perlit + 0,5 ölçü organik gübre.